ძალადობა სკოლაში - გამოწვევები და პერსპექტივები

საზოგადოება - 20:19, 22 Nov, 2013

3874

დანაშაულის პრევენციის ეფექტური მექანიზმების არსებობა არასრულწლოვანთა ნორმალური განვითარების აუცილებელი წინაპირობაა. პრევენცია მაშინ არის ეფექტური, როდესაც ადეკვატურად არის შეფასებული რეალურად არსებული პრობლემები და რისკები.

ბოლო წლების განმავლობაში საქართველოში არაერთი წარმატებული რეფორმა განხორციელდა არასრულწლოვანთა დანაშაულის პრევენციის მიზნით - მედიაცია და განრიდება, უფროსი მეგობარი, მანდატურის სამსახური სკოლებში, თუმცა ქვეყანაში არსებული ბოლოდროინდელი კრიმინოგენული მაჩვენებელი, სადაც მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია არასრულწოვანთა მიერ ჩადენილ დანაშაულს, ცხადყოფს, რომ გარკვეულწილად ახალი მიდგომებია შესამუშავებელი.

დავიწყოთ იმით, რომ არასრულწლოვანთა უმრავლესობა დროის უმეტეს ნაწილს ატარებს სკოლაში, სადაც ყალიბდება მისი ძირითადი ფასეულობები და ქცევის წესები. მასწავლებლისა და სკოლის ადმინისტრაციის გარდა, რომლის უპირველეს ფუნქციას საგანმანათლებლო ხასიათი აქვს - გაკვეთილის ჩატარება და წესრიგის უზრუნველყოფა გაკვეთილის მიმდინარეობის დროს, არასრულწლოვანს ყველაზე ხშირი კონტაქტი აქვს სხვა არასრულწლოვანთან, ანუ ყალიბდება მინისაზოგადოება თავისივე ქცევის წესებითა და იერარქიით, თვითდამკვიდრების სტანდარტებით.

როდესაც ვსაუბრობთ ძალადობაზე სკოლაში, მხედველობაში უნდა ვიქონიოთ არა მარტო ძალადობა მისი ვიწრო გაგებით - ძარცვა, სხეულის დაზიანება, გამოძალვა, არამედ არასრულწლოვანთა შორის ჩამოყალიბებული წესები, რომელიც შემდგომში შეიძლება გახდეს დანაშაულის ჩადენის საფუძველი - მაგალითად დამკვიდრებული წესი, რომლის თანახმადაც სკოლის მოსწავლეები გარკვეული პერიოდულობით უხდიან თანხას ,,გამორჩეულ“ მოსწავლეს, ასრულებენ მის მითითებას თუ კონკრეტულ სიტუაციაში როგორ იმოქმედონ, როგორი უნდა იყოს მათი პოზიცია კონკრეტულ ფაქტთან დაკავშირებით და სხვ.

ასეთი ურთიერთობები უმეტეს წილად შეუმჩნეველია სკოლის მასწავლებლებისა და მანდატურებისათვის, ვინაიდან ისინი ატარებენ ნებაყოფლობით, ე.წ. ,,გამართლებულ“ ხასიათს.

აშკარა კონფლიქტს ადგილი აქვს უკვე მაშინ, როდესაც არასრუწლოვანი წინააღმდეგობას უწევს, აღარ ემორჩილება დადგენილ წესებს.

მიგვაჩნია, რომ არასრულწლოვანთა დანაშაულის პრევენციის დროს აქცენტი სკოლის მოსწავლეთა შორის ჯანსაღი ურთიერთობების დამკვიდრებაზე უნდა იყოს გადატანილი.
რა უწყობს ხელს მოსწავლეებს შორის ,,არაჯანსაღი ურთიერთობების ჩამოყალიბებას?
ჩვენი აზრით, ეს არის დღევანდელ სკოლებში სამართლებრივი განათლების არასაკმარისი პროგრამების არსებობა, რაც მოსწავლეებში სამართალდამცავი ორგანოების უარყოფითი, ამორალური სტერეოტიპის დამკვიდრებას უწყობს ხელს.

ბუნებრივია ჩვენ არ ვგულისხმობთ სამართლის დარგების დეტალურ სწავლებას მე-8-მე-10 კლასის მოსწავლეთათვის. მხედველობაში გვაქვს ისეთი სახის ღონისძიებები, რომელიც ხელს შეუწყობს არასრულწლოვნებში პოლიციის და ზოგადად სამართლის სისტემის მიმართ კეთილგანწყობის მოპოვებას.

ასეთი პროგრამების მაგალითად შეიძლება მოვიყვანოთ ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კერძოდ ჩიკაგოს პოლიციისა და საგანმანათლებლო დაწესებულებების ერთობლივი პროექტი - the Gang Violence Reduction Project, რომელიც გულისხმობს სკოლის ადმინისტრაციასთან ერთად უშუალოდ პოლიციელების მონაწილეობას სასკოლო ღონისძებებში - სპორტული შეჯიბრი, ექსკურსიები, გაკვეთილებზე დასწრება. პროექტში მონაწილე პოლიციელები მოსწავლეებთან არ საუბრობდნენ თავიანთ საქმიანობაზე და არ ატარებდნენ ფორმას. არასრულწლოვნებმა იცოდნენ მხოლოდ ის, რომ მათი უფროსი მეგობრები მუშაობდნენ პოლიციაში.

ჩიკაგოს მასშტაბით აღნიშნული პროექტი ჩატარდა 200-მდე სკოლაში, სადაც ძალადობის კლების მაჩვენებელი იყო გაცილებით მეტი, ვიდრე იმ სკოლებში, სადაც ფორმიანი პოლიციელები ატარებდენ ჩვეულებრივ გაკვეთილებს.

რეფორმატორთა კლუბი რეკომენდაციით მიმართავს საქართველოს მთავრობას დაიწყოს მსჯელობა შინაგან საქმეთა სამინისტროს სასკოლო განათლების პროცესში ,,არაპოლიციური“ ფორმით ჩართვაზე, რომელმაც ხელი უნდა შეუწყოს არასრულწლოვანთა შორის ჯანსაღი, თავისუფალი გარემოს ჩამოყალიბებასა და კანონის პატივისცემის იდეების დამკვიდრებას.

ირაკლი კობიძე,,რეფორმატორთა კლუბი“