ბიუჯეტის არამიზნობრივი ხარჯვის პრობლემები

საზოგადოება - 19:23, 25 Apr, 2014

1786

ბოლოდროინდელი მოვლენებიდან გამომდინარე საზოგადოებაში აქტუალურ თემად იქცა სხვადასხვა თანამდებობის პირების მიერ საბიუჯეტო სახსრების არამიზნობრივი გამოყენების საკითხი.

ბუნებრივია, იმ ქვეყანაში, სადაც საბიუჯეტო წელი მთავრდება ნახევარ მილიარდ ლარზე მეტი გარღვევით და ხელისუფლება აცხადებს, რომ აპირებს საკმაოდ დიდი ვალის აღებას, მოქალაქეებს, როგოც გადასახადის გადამხდელებს, უფლება აქვთ იცოდნენ, თუ როგორ იხარჯება მათ მიერ ბიუჯეტის სასარგებლოდ გაღებული თანხები - ხმარდება კონკრეტულ საქმეს თუ თანამდებობის პირთა კომფორტს.

ბიუჯეტის შესრულება, ისევე როგორც მისი დაგეგმვა დინამიური პროცესია. თითოეული ორგანიზაცია მომდევნო წლის საბიუჯეტო განაცხადის გაკეთების დროს წინასწარ ღებულობს ვალდებულებას, რომ თანხას დახარჯავს კონკრეტულ ღონისძიებებზე, ორგანიზაციის ფუნქციებიდან გამომდინარე. საბიუჯეტო წლის განმავლობაში, კონკრეტულ ღონისძიებებში გადასახდელი თანხების ოდენობა შეიძლება შეიცვალოს – გაიზარდოს ან შემცირდეს საბაზრო ფასების ცვლილების შესაბამისად. მაგალითად, დაწესებულებას დაგეგმილი აქვს, რომ წლის განმავლობაში შეიძენს ათი ათასი ლარის ოდენობის საკანცელარიო საქონელს, მაგრამ რეალურად საკანცელარიო საქონელზე დაიხარჯება შვიდი ათასი ლარი. იმისათვის, რომ მორჩენილი სამი ათასი ლარი არ დარჩეს აუთვისებელი, დაწესებულებამ ეს თანხა კვლავ უნდა დახარჯოს თავდაპირველი დანიშნულებით ანუ ისევ განახორციელოს საკანცელარიო საქონლის შეძენა, ხოლო თუ ამის საჭიროება აღარ არსებობს, ფინანსთა სამინისტროსთან შეთანხმებით გადაიტანოს სხვა ტიპის ხარჯებში.

მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, ხარჯების გადანაწილების ნებართვას გასცემს ფინანსთა სამინისტრო კონკრეტული დაწესებულების მიერ მიმართვიდან 15 დღის განმავლობაში. რეგულაციები ასევე ადგენენ, რომ მხარჯავი დაწესებულების მოთხოვნა თანხების გადანაწილების თაობაზე უნდა იყოს დასაბუთებული და მიზნობრივი, მაგრამ ადვილი მისახვედრია, რომ რეალურად ფინანსთა სამინისტროსთან ასეთ შეთანხმებებს აქვს მხოლოდ ფორმალური ხასიათი – საქართველოში მოქმედი საბიუჯეტო ორგანიზაციების რაოდენობიდან გამომდინარე, ფინანსთა სამინისტრო ფიზიკურად ვერ მოასწრებს თთოეული მოთხოვნის დასაბუთებულობის განხილვას და როგორც წესი ეთანხმება მას.

რეფორმატორთა კლუბს მიაჩნია, რომ საბიუჯეტო თანხების მიზნობრივი ხარჯვის უზრუნველსაყოფად, მკაფიო პოლიტიკურ ნებასთან ერთად აუცილებელია ბიუჯეტის შესრულების კონტროლის მექანიზმების დახვეწა, კერძოდ:

თითოეული სახელმწიფო დაწესებულების ბიუჯეტი აგებულია პრიორიტეტებსა და პროგრამებზე, რაც გულისხმობს ამ დაწესებულების მიერ კანონით განსაზღვრული ამოცანების შესრულებას – სერვისები, უსაფრთხოება, სოციალური დახმარება, დაზღვევა, დასუფთავება და ა.შ., და შესაბამის ფუნქციებს, რომელიც დაკავშირებულია ამ ამოცანების შესრულებასთან – მოსამსახურეების გადამზადება, აღჭურვა, თანხების გადარიცხვა, შესაბამისი ტექნიკური უზრუნველყოფა და სხვ. მიზანშეწონილად ვთვლით, რომ ფინანსთა სამინისტრო მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა დაეთანხმოს კონკრეტულ დაწესებულების თხოვნას ერთი ღონისძებიდან მორჩენილი თანხა გადაიტანოს სხვა ღონისძიების დასაფინანსებლად, თუ იგი ისევ უკავშირდება ბიუჯეტით გათვალისწინებულ პრიორიტეტებსა და პროგრამებს. სხვა შემთხვევაში, მაგალითად თუ დაწესებულება ითხოვს, რომ მორჩენილი თანხით შეძენილი იქნას ძვირადღირებული ავტომობილი ან მაცივარი, რაც არ უკავშირდება დაწესებულების ნორმალურ ფუნქციონირებას, ხარჯების გადატანის მოთხოვნა უარყოფილი უნდა იქნას.

ასეთი მიდგომებით თავიდან იქნება აცილებული საბიუჯეტო სახსრების არამიზნობრივი ხარჯვა და შესაბამისად სახელმწიფო ინსტიტუტებისა და თანამდებობის პირების დისკრედიტაცია.

ირაკლი კობიძე
"რეფორმატორთა კლუბი“